Jak bezpiecznie pomóc palącym pacjentom z cukrzycą typu 2? Polscy naukowcy w międzynarodowym zespole DiaSmokeFree.

Powstały pierwsze na świecie zalecenia dotyczące zaprzestania palenia, opracowane specjalnie z myślą o osobach z tą chorobą.

Przełomowy konsensus międzynarodowych ekspertów daje lekarzom gotową mapę drogową włączenia pomocy w zaprzestaniu palenia do rutynowej opieki diabetologicznej. Dokument opublikowano w prestiżowym czasopiśmie Diabetes Research and Clinical Practice.

W opracowaniu zaleceń uczestniczyli naukowcy z Instytutu Medycyny Doświadczalnej i Klinicznej im. Mirosława Mossakowskiego Polskiej Akademii Nauk (IMDiK PAN). Rekomendacje są efektem pracy międzynarodowej Grupy Roboczej DiaSmokeFree, skupiającej 35 ekspertów z 13 krajów, specjalizujących się w diabetologii, medycynie kardiometabolicznej, leczeniu uzależnienia od tytoniu, naukach behawioralnych oraz metodologii tworzenia wytycznych klinicznych. Zespół powołano z inicjatywy interdyscyplinarnego centrum badawczego CoEHAR, działającego w strukturach Uniwersytetu w Katanii we Włoszech. Ośrodek ten prowadzi międzynarodowe badania nad zdrowotnymi skutkami palenia oraz strategiami redukcji szkód tytoniowych.

Palenie tytoniu znacznie zwiększa ryzyko przewlekłych powikłań cukrzycy typu 2, w szczególności sercowo-naczyniowych. Zaprzestanie palenia zmniejsza to ryzyko, ale może powodować krótkoterminowe zmiany w kontroli glikemii, masie ciała, ciśnieniu krwi i metabolizmie leków. Dlatego zalecenia traktują zaprzestanie palenia jako ustrukturyzowany, zindywidualizowany proces kliniczny - a nie tylko jako ogólną poradę dotyczącą stylu życia.

Od porady do aktywnego leczenia

Główne przesłanie zaleceń jest jednoznaczne: pomoc w zaprzestaniu palenia powinna być stałym elementem kompleksowej opieki diabetologicznej.

Najważniejsze elementy rekomendowanego postępowania obejmują:

• objęcie pomocą w zaprzestaniu palenia każdego pacjenta z cukrzycą typu 2, który pali - niezależnie od stopnia uzależnienia od nikotyny oraz wcześniejszych prób rzucenia palenia;
• łączenie intensywnego, ustrukturyzowanego oddziaływania behawioralnego z odpowiednio dobraną farmakoterapią, gdy jest wskazana i dostępna;
• kontakt z pacjentem oraz ocenę stanu zdrowia po dwóch, a następnie po czterech tygodniach od rozpoczęcia interwencji, obejmującą kontrolę glikemii, masy ciała, ciśnienia tętniczego i możliwych interakcji lekowych związanych z zaprzestaniem palenia;
• wdrażanie w poradniach diabetologicznych zorganizowanych ścieżek postępowania, wspieranych m.in. przez przypomnienia elektroniczne i współpracę zespołu wielodyscyplinarnego;
• rozwijanie badań nad strategiami zaprzestania palenia dostosowanymi do potrzeb osób z cukrzycą.

Wdrożenie zaleceń w praktyce

Publikacja zaleceń to dopiero początek projektu DiaSmokeFree pod patronatem CoEHAR. Kolejnym krokiem jest stworzenie podręcznych materiałów dla poradni specjalistycznych i gabinetów POZ - m.in. jasnych algorytmów klinicznych, szablonów wizyt kontrolnych czy zestawień interakcji leków z dymem tytoniowym.

Pomoce te trafią do placówek medycznych i systemów kształcenia zawodowego na całym świecie. Grupa Robocza podejmie również współpracę z międzynarodowymi oraz krajowymi towarzystwami naukowymi, aby ocena i leczenie uzależnienia od nikotyny stały się standardowym, mierzalnym wskaźnikiem jakości opieki nad pacjentem z cukrzycą.

Wypowiedzi ekspertów

„Jesteśmy niezwykle dumni z tego pionierskiego osiągnięcia. Po raz pierwszy klinicyści dysponują kompleksowymi, praktycznymi wytycznymi zaprojektowanymi specjalnie dla grupy wysokiego ryzyka, która zbyt długo była pomijana” – powiedział profesor Riccardo Polosa, pomysłodawca i koordynator inicjatywy. „Dzięki temu znajomo brzmiące zalecenie «powinien Pan/Pani rzucić palenie» przekształca się w praktyczną ścieżkę kliniczną, pomagającą pacjentom z cukrzycą rzucić palenie w sposób bezpieczny i skuteczny”.

„Osoby z cukrzycą typu 2, które palą tytoń, są narażone na wyjątkowo wysokie ryzyko przewlekłych powikłań, którym można zapobiec. Tymczasem wsparcie w zaprzestaniu palenia było dotychczas rzadko dostosowywane do ich potrzeb klinicznych” – powiedziała dr hab. n. med. Magdalena Walicka, pierwsza autorka wytycznych. „Nasz dokument wypełnia tę lukę, łącząc leczenie uzależnienia, monitoring metaboliczny i profilaktykę nawrotów w jedno spójne podejście”.

„CoEHAR dostrzegł tę niezaspokojoną potrzebę kliniczną i zgromadził wybitny międzynarodowy zespół, aby się nią zająć” – powiedział profesor Giovanni Li Volti, dyrektor CoEHAR. „Rekomendacje te stanowią coś więcej niż tylko konsensus naukowy: to plan włączenia interwencji na rzecz zaprzestania palenia do standardu opieki nad pacjentami z cukrzycą na całym świecie. Kolejny krok to przełożenie tych zaleceń na praktyczne narzędzia i procedury. Chcemy, aby lekarze mogli łatwo wdrażać je w codziennej praktyce, co przyniesie mierzalne korzyści zdrowotne pacjentom”.

Szczegóły publikacji

• Tytuł: International consensus recommendations for smoking cessation in type 2 diabetes from the DiaSmokeFree Working Group
• Czasopismo: Diabetes Research and Clinical Practice
• DOI: 10.1016/j.diabres.2026.113528
• Autorzy: Magdalena Walicka, Cristina Russo, Antonio Ceriello, Jacob George, Davide Campagna, Anoop Misra, Giusy Rita Maria La Rosa, Roberta Sammut, Riccardo Polosa oraz Grupa Robocza DiaSmokeFree.
• Finansowanie: Badanie zostało sfinansowane z dotacji włoskiego Ministerstwa Szkolnictwa Wyższego i Badań Naukowych w ramach programów PNRR HEAL Italia i LEGO.